पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी सरकारप्रमुख (Head of Government) म्हणून सलग २५ वर्षे पूर्ण केली असून, या ऐतिहासिक टप्प्यानिमित्त केंद्रीय मंत्रिमंडळाने (Union Cabinet) एक विशेष अभिनंदन ठराव संमत केला आहे. स्पर्धा परीक्षांच्या (MPSC, तलाठी, पोलीस भरती) दृष्टीने राजकीय चालू घडामोडी आणि संवैधानिक पदांची माहिती महत्त्वाची असल्याने ही बातमी तुम्हाला नीट समजून घेणे आवश्यक आहे.
बातमी नेमकी काय आहे?
७ ऑक्टोबर २००१ रोजी नरेंद्र मोदी यांनी गुजरातचे मुख्यमंत्री (Chief Minister) म्हणून पदभार स्वीकारला होता. त्यानंतर २०१४ मध्ये ते देशाचे पंतप्रधान (Prime Minister) झाले. अशा प्रकारे मुख्यमंत्री आणि पंतप्रधान ही सरकारप्रमुखाची पदे मिळून त्यांनी सरकारप्रमुख म्हणून एकूण २५ वर्षे पूर्ण केली आहेत. या निमित्ताने केंद्रीय मंत्रिमंडळाने अभिनंदनाचा ठराव संमत केला. माहिती व प्रसारण मंत्री (Information and Broadcasting Minister) अश्विनी वैष्णव यांनी हा ठराव जाहीर केला आणि त्यातील प्रमुख मुद्दे मांडले.
वैष्णव यांच्या म्हणण्यानुसार, मोदी यांचा हा २५ वर्षांचा कार्यकाळ भारतीय लोकशाहीच्या (Indian Democracy) सामर्थ्याचे प्रतीक आहे. सर्वसामान्य कुटुंबातून आलेली व्यक्ती देशसेवेसाठी समर्पित होऊन इतकी वर्षे काम करते, हे लोकशाहीची जिवंतता, चैतन्य आणि परिपक्वता दर्शवते, असे ते म्हणाले.
पार्श्वभूमी (Background)
भारतात संसदीय लोकशाही (Parliamentary Democracy) पद्धत आहे. यात राष्ट्रप्रमुख (Head of State) आणि सरकारप्रमुख (Head of Government) अशी दोन वेगळी पदे असतात. केंद्रात राष्ट्रपती हे राष्ट्रप्रमुख असतात, तर पंतप्रधान हे सरकारप्रमुख असतात. राज्यांत राज्यपाल राष्ट्रप्रमुखासारखे, तर मुख्यमंत्री सरकारप्रमुख असतात. मंत्रिमंडळ हे सामूहिकरीत्या लोकसभेला जबाबदार असते (संविधानातील कलम ७५). त्यामुळे मुख्यमंत्री आणि पंतप्रधान ही दोन्ही पदे ‘सरकारप्रमुख’ या संकल्पनेत मोडतात.
वैष्णव यांनी नमूद केले की, जगात फारच कमी देशांमध्ये जनतेने एकाच नेत्याला इतक्या वारंवार पाठिंबा दिला आहे. हा पाठिंबा योग्य धोरणे आणि स्पष्ट हेतूंमुळे मिळाल्याचे त्यांनी सांगितले.
महत्त्वाचे मुद्दे
- पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांना सरकारप्रमुख म्हणून २५ वर्षे पूर्ण झाल्याबद्दल केंद्रीय मंत्रिमंडळाने अभिनंदन ठराव संमत केला.
- ७ ऑक्टोबर २००१ रोजी ते गुजरातचे मुख्यमंत्री झाले होते.
- २०१४ मध्ये ते देशाचे पंतप्रधान झाले.
- मुख्यमंत्री व पंतप्रधान ही पदे मिळून एकूण २५ वर्षांचा सरकारप्रमुख म्हणून कार्यकाळ.
- ठराव माहिती व प्रसारण मंत्री अश्विनी वैष्णव यांनी जाहीर केला.
- वैष्णव यांनी ठरावातील दहा प्रमुख मुद्दे अधोरेखित केले.
- पहिला मुद्दा — गुजरातपासून संपूर्ण देशापर्यंत विकासाच्या दृष्टिकोनाचा विस्तार.
- ‘गुजरात मॉडेल’ला जगभर मान्यता मिळाली आणि नंतर ते संपूर्ण देशात राबवले गेले.
परीक्षेच्या दृष्टीने महत्त्वाचे (One-liner facts)
| मुद्दा | माहिती |
|---|---|
| व्यक्ती | पंतप्रधान नरेंद्र मोदी |
| टप्पा | सरकारप्रमुख म्हणून २५ वर्षे पूर्ण |
| गुजरात मुख्यमंत्री पदाची सुरुवात | ७ ऑक्टोबर २००१ |
| पंतप्रधानपद | २०१४ पासून |
| ठराव संमत करणारी संस्था | केंद्रीय मंत्रिमंडळ (Union Cabinet) |
| ठराव जाहीर करणारे मंत्री | अश्विनी वैष्णव (माहिती व प्रसारण मंत्री) |
| ठरावातील मुद्दे | एकूण १० प्रमुख मुद्दे |
| पहिला मुद्दा | गुजरात मॉडेलचा देशभर विस्तार |
| सरकारप्रमुख संबंधित कलम | कलम ७५ (मंत्रिमंडळाची सामूहिक जबाबदारी) |
संभाव्य प्रश्न (MCQ)
प्रश्न १: नरेंद्र मोदी कोणत्या तारखेला गुजरातचे मुख्यमंत्री झाले होते?
- अ) १५ ऑगस्ट २००१
- ब) ७ ऑक्टोबर २००१
- क) २६ जानेवारी २००२
- ड) १ मे २०१४
उत्तर: ब) ७ ऑक्टोबर २००१ — याच दिवशी त्यांनी मुख्यमंत्रिपदाचा पदभार स्वीकारला होता.
प्रश्न २: पंतप्रधान मोदींना सरकारप्रमुख म्हणून २५ वर्षे पूर्ण झाल्याबद्दलचा अभिनंदन ठराव कोणी संमत केला?
- अ) लोकसभा
- ब) राज्यसभा
- क) केंद्रीय मंत्रिमंडळ
- ड) निवडणूक आयोग
उत्तर: क) केंद्रीय मंत्रिमंडळ — Union Cabinet ने हा ठराव संमत केला.
प्रश्न ३: हा ठराव जाहीर करणारे केंद्रीय मंत्री कोण होते?
- अ) अमित शहा
- ब) राजनाथ सिंह
- क) अश्विनी वैष्णव
- ड) निर्मला सीतारमण
उत्तर: क) अश्विनी वैष्णव — ते माहिती व प्रसारण मंत्री आहेत.
प्रश्न ४: भारतीय संविधानात मंत्रिमंडळाची सामूहिक जबाबदारी कोणत्या कलमात नमूद आहे?
- अ) कलम ७२
- ब) कलम ७४
- क) कलम ७५
- ड) कलम ७८
उत्तर: क) कलम ७५ — यानुसार मंत्रिमंडळ लोकसभेला सामूहिकरीत्या जबाबदार असते.
प्रश्न ५: ठरावातील पहिला प्रमुख मुद्दा कोणता होता?
- अ) डिजिटल इंडिया
- ब) गुजरातपासून देशभर विकास दृष्टिकोनाचा विस्तार
- क) मेक इन इंडिया
- ड) स्वच्छ भारत
उत्तर: ब) गुजरात मॉडेलचा देशभर विस्तार — हा ठरावातील पहिला मुद्दा होता.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
सरकारप्रमुख (Head of Government) म्हणजे काय?
संसदीय लोकशाहीत प्रत्यक्ष कारभार चालवणारी व्यक्ती म्हणजे सरकारप्रमुख. केंद्रात पंतप्रधान व राज्यांत मुख्यमंत्री हे सरकारप्रमुख असतात, तर राष्ट्रपती व राज्यपाल हे राष्ट्रप्रमुख (Head of State) असतात.
मोदींची २५ वर्षे कशी मोजली गेली?
७ ऑक्टोबर २००१ पासून गुजरातचे मुख्यमंत्री आणि नंतर २०१४ पासून देशाचे पंतप्रधान, असा मुख्यमंत्री व पंतप्रधान या दोन्ही सरकारप्रमुख पदांचा एकत्रित कालावधी २५ वर्षांचा होतो.
या बातमीचा परीक्षेच्या दृष्टीने उपयोग काय?
तारीख, पदनाम, ठराव संमत करणारी संस्था आणि संबंधित संवैधानिक तरतुदी (कलम ७५) हे मुद्दे चालू घडामोडी व राज्यघटना या दोन्ही घटकांत विचारले जाऊ शकतात.
निष्कर्ष
सरकारप्रमुख म्हणून २५ वर्षांचा टप्पा हा भारतीय लोकशाहीतील एक लक्षवेधी घटनाक्रम आहे. परीक्षार्थी म्हणून तुम्ही या बातमीतील तारखा, पदनाम आणि संबंधित संवैधानिक संकल्पना नीट लक्षात ठेवा. अशाच इतर राष्ट्रीय घडामोडींसाठी नेक्स्ट-जेन जीएसटी सुधारणा आणि भारत-स्वित्झर्लंड करार हे लेखही जरूर वाचा.
